Khát vọng hòa bình luôn là lý tưởng cao đẹp mà loài người phấn đấu và hướng tới, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Và có lẽ, với những ai từng đi qua một thời đạn bom khói lửa đẫm máu và nước mắt của dân tộc, chịu nhiều mất mát hy sinh thì giá trị của hòa bình mới được cảm nhận một cách rõ nét nhất, đầy đủ nhất, chân thực nhất. Vậy còn thế hệ trẻ – những người sinh ra trong thời bình – liệu rằng trong họ, giá trị của hòa bình có thực sự được trân trọng gìn giữ và phát huy?

Lẽ dĩ nhiên, khi không một lần tận mắt chứng kiến sự ác liệt của chiến tranh, tôi cũng như những bạn trẻ ở đây, chắc chắn không thể cảm nhận rõ nỗi đau mà chiến tranh mang tới. Và mặc dù những mất mát, đau thương trong chiến tranh vẫn còn đó trong những câu chuyện của ông bà, cha mẹ kể lại, trong những thước phim tư liệu lịch sử, những hình ảnh chân thực nhất tại các khu chứng tích, nhà tưởng niệm, thế nhưng nỗi đau chiến tranh vẫn là điều gì đó khó lột tả, tưởng như đó chỉ còn là câu chuyện từ những năm tháng rất xa. Và được sống trong hòa bình, trong một khoảnh khắc nào đó, tôi mặc nhiên xem đó là điều hiển nhiên phải có mà không cần phải cố gắng gìn giữ, giống như việc chúng ta được ăn cơm và hít thở không khí hàng ngày. Nhưng để đổi lấy thứ mà tưởng như hiển nhiên được hưởng ấy, đã bao giờ chúng ta tự hỏi thế hệ trước đã phải đánh đổi những gì? Và chúng ta, nhất là thế hệ trẻ hôm nay, phải làm gì để giữ gìn và xây đắp nền hòa bình ấy?

Hòa bình – Được đánh đổi bằng những cuộc đời không trọn vẹn

Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ đã nhắc lại một trong những quyền cơ bản của con người là quyền được sống. Và chắc chắn, không một người Việt Nam nào thích chiến tranh, thích bom đạn và khói lửa, thích chia ly và vĩnh biệt, ai cũng muốn được sống trọn vẹn một đời người trong tình yêu thương của gia đình, người thân, được học hành, được cống hiến và hưởng thụ, được tự do theo đuổi những ước mơ riêng tư nhất của chính mình và quan trọng nhất là được già đi theo năm tháng. Thế nhưng, kẻ thù buộc chúng ta phải cầm súng chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất biên cương Tổ quốc. Và để giành được hòa bình, độc lập, dân tộc ta phải đánh đổi bằng cái giá không hề nhỏ, mà mỗi khi nhắc lại, cả dân tộc ta đều không khỏi xót xa.

Liệt sỹ Nguyễn Văn Thạc từng viết trong nhật ký của mình khi đang hành quân chiến đấu tại Quảng Trị – một trong những chiến trường cam go và ác liệt nhất thời kỳ chống Mỹ cứu nước:

“ Ai đấy, khi nắm tay người bạn thân yêu của mình, khi cánh buồm xanh đi về, cánh cửa trời rộng mở, chớ quên dưới chân mình là cát sỏi, là hòn đất đượm mồ hôi, thấm máu của bao thế hệ, mà cuộc sống của họ đã xa xôi… 

Ai đấy, khi khoác vai người bạn yêu quí của mình, chỉ cho bạn, kia là ngôi sao Hôm – ngôi sao Mai … Ngôi sao ban chiều và ngôi sao của bình minh. Chớ quên rằng, có buổi sáng nào, sao Mai mang màu đỏ, màu máu và màu lửa! Chớ quên rằng, để đêm trăng có những ngôi sao tình tự, để con người tự do mơ ước vươn tới những đỉnh cao xa; có những trái tim đầy khát vọng phải xếp vào ba lô mọi mơ ước dịu hiền nhất, mọi tương lai cá nhân quen thuộc nhất. Mà đánh giặc.”

           Những “câu văn vội vàng và bụi bặm” (lời tác giả) trên của Nguyễn Văn Thạc, phần nào tái hiện rõ những mất mát mà dân tộc ta phải đánh đổi để giành được độc lập: một nền hòa bình được đánh đổi bằng những cuộc đời không trọn vẹn. Chắc chắn rằng, không chỉ riêng một Nguyễn Văn Thạc, một Đặng Thùy Trâm, một Chu Cẩm Phong mà trong nhiều thập kỷ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, lớp lớp người Việt Nam đã tạm gác lại những ước mơ nhỏ bé và bình dị nhất của con người để lên đường đi chiến đấu, có người đã gửi lại cả tuổi thanh xuân và một phần cơ thể của mình, có người đã mãi nằm xuống, trong đó có những chàng trai, cô gái mới chỉ 18, 20 tuổi, lứa tuổi đẹp nhất của đời người với nhiều hoài bão và khát vọng.

May mắn tôi có dịp được ghé thăm những địa danh nổi tiếng, có giá trị lịch sử như Ngã ba Đồng Lộc, Thành cổ Quảng Trị, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn. Giữa cái nắng rực lửa của mùa hè, giá trị của hòa bình được nhận ra từ dòng nước mắt của những ai đã từng đi qua chiến tranh, của người thân, của đồng chí đồng đội và của cả những người trẻ, đứng trước những hàng bia và cứ thế tuôn trào. Không chỉ ở Hà Tĩnh, Quảng Trị, ở đâu trên đất nước Việt Nam cũng in dấu những tháng ngày ác liệt chống đế quốc xâm lược. Vẫn còn đó một Củ Chi oai hùng, còn đó một “Miền Đông gian lao mà anh dũng”, những đường mòn Hồ Chí Minh trên đất liền, trên biển ghi dấu những chiến tích oai hùng… đã làm nên những chiến thắng lịch sử. Để có được ngày 30/4/1975, ngày đất nước hoàn toàn thống nhất, dân tộc hoàn toàn độc lập, tự do, hàng triệu người Việt Nam đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường, trong đó có rất nhiều liệt sĩ vô danh, hàng vạn bà mẹ vẫn ngày ngày ngóng tin con trở về cho dù biết sẽ chẳng bao giờ còn niềm vui đoàn tụ. Ngay tại những nghĩa trang liệt sĩ của các địa phương, giờ này vẫn còn hàng vạn người con của dân tộc chưa có tên trên bia mộ, vẫn còn hàng nghìn gia đình trong cả nước mang nỗi đau vì chưa có thông tin về người đã khuất. Tại Côn Đảo – nơi được ví là “địa ngục trần gian” của một thời giông bão trong hành trình giành khát vọng độc lập và tự do của dân tộc – hơn hai vạn chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước ngã xuống và mãi nằm lại mảnh đất này. Nhưng đến nay chỉ quy tập được chưa tới 2.000 ngôi mộ, trong số này mới hơn 700 ngôi mộ có tên tuổi.

Cho đến nay, chiến tranh đi qua 50 năm, nhưng không có nghĩa là nỗi đau sẽ kết thúc, có nỗi đau theo dòng thời gian có thể nguôi ngoai, cũng có những nỗi đau vẫn còn đó, hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày, hàng giờ trên khắp mọi miền cả nước. Và chúng ta hôm nay, nhất là thế hệ trẻ, những người được sống trong hòa bình, phải làm gì để xoa dịu nỗi đau chiến tranh để lại, phải làm gì để tiếp nối những trang sử hào hùng mà thế hệ trước đã viết nên bằng xương máu và nước mắt?

Hòa bình – Trách nhiệm của thế hệ trẻ

Con đường mà cả dân tộc đã đi qua để có một ngày 30/4/1975 là con đường đầy máu và hoa. Giây phút lá cờ giải phóng tung bay trên nóc dinh Độc Lập là khi niềm vui vỡ òa, nỗi đau lắng đọng. Từ nay, lịch sử đã sang trang mới, hòa bình, độc lập, tự do. Triệu triệu người Việt Nam yêu nước, trong đó có thanh niên hân hoan sống, chiến đấu và lao động để gìn giữ nền hòa bình ấy. Với tinh thần đó, thế hệ trẻ chúng ta cần làm gì để thể hiện trách nhiệm của mình trong hành trình gìn giữ và phát huy giá trị của hòa bình?

Không được phép lãng quên quá khứ

Chiến tranh đã đi qua, hòa bình được lập lại, Việt Nam luôn mong muốn làm bạn với tất cả các nước với tinh thần “gác lại quá khứ, hướng tới tương lai”, nhưng như vậy, không có nghĩa là chúng ta được phép lãng quên quá khứ hào hùng nhưng cũng đầy bi thương của cha anh, của dân tộc, nhất là với những người trẻ, giống như nhà văn nổi tiếng nước Nga Pauxtopxki từng đúc kết “Cuộc sống sẽ mất hầu hết ý nghĩa nếu như tuổi trẻ không biết đến công việc của những thế hệ trước mình”. Quả thật vậy, nếu như không tìm hiểu, nghiên cứu, không để tâm thì với những người trẻ như tôi, nỗi đau chiến tranh và giá trị hòa bình vẫn còn khá mơ hồ, hời hợt, có thể chỉ nằm trong những trang sách lịch sử và bài giảng của thầy cô. Tuy nhiên, như vậy không có nghĩa là lớp trẻ chúng tôi đang dần lãng quên quá khứ, lãng quên những chiến sĩ đã ngã xuống cho “màu xanh của sự sống”; những thương binh đang mang trong mình vết thương, di chứng của chiến tranh vẫn đang chống chọi bệnh tật để cống hiến phần đời còn lại của mình cho sự phát triển của đất nước. Tôi nghĩ rằng, hơn tất thảy, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc chính là trong hành trang chung cần có để mỗi bạn trẻ để chúng ta vững vàng hơn trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm liên quan tới công cuộc bảo vệ Tổ quốc, gìn giữ chủ quyền lãnh thổ, biên giới, hải đảo, trong cuộc chiến chống mọi âm mưu xuyên tạc, vu khống, bóp méo lịch sử của kẻ thù. 

Góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh

Càng trưởng thành, càng đi nhiều, nghe nhiều và nhìn nhiều, tôi nhận ra rằng, hòa bình sẽ không mang trọn vẹn ý nghĩa của nó nếu như nỗi đau chiến tranh chưa được xoa dịu bớt. Và tháng 7 hàng năm, khi cả nước hướng đến Ngày Thương binh liệt sỹ 27/7, trên các phương tiện thông tin đại chúng vẫn nói rất nhiều về hậu quả mà chiến tranh để lại. Vẫn còn đó số bom mìn của chiến tranh nằm trong lòng đất mỗi năm đã cướp đi sinh mạng của bao người dân vô tội, những đứa trẻ bị dị tật bẩm sinh ở Việt Nam nhiều hơn bất cứ nơi nào khác trên thế giới, những người mẹ, người vợ vẫn ngày đêm mong mỏi tìm được hài cốt người thân, những gia đình thương binh, liệt sỹ vẫn còn sống trong cảnh khó khăn, túng thiếu… Dù biết là sẽ không thể nào bù đắp nổi những mất mát đau thương ấy, nhưng 50 năm qua, cả nước ta đã thực hiện hàng loạt những hoạt động lớn, kêu gọi toàn dân chung tay góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh, trong đó có thanh niên Việt Nam. Những người trẻ trên mọi miền cả nước, bằng những hành động thiết thực như: tuyên truyền nâng cao nhận thức phòng tránh tác hại bom mìn, chung tay hỗ trợ các gia đình thương binh liệt sỹ, xung kích, tình nguyện phát triển kinh tế – xã hội, đào tạo hướng nghiệp, giới thiệu cơ hội việc làm cho các thương binh tại địa phương, chung tay khắc phục nỗi đau da cam… 

Gánh vác trọng trách xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, gìn giữ nền hòa bình dân tộc

Hòa bình sẽ không tồn tại vĩnh viễn nếu chúng ta không có ý thức bảo vệ nó. Ngay sau khi giành được độc lập, toàn Đảng, toàn quân luôn ý thức phải gìn giữ nền hòa bình còn non trẻ của đất nước. Đặc biệt là trong bối cảnh phức tạp của tình hình trong nước và quốc tế hiện nay, hòa bình và ổn định chính trị là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đặt ra cho dân tộc Việt Nam. Với quan điểm: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà,… nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên”, Chủ tịch HCM, Đảng, Nhà nước cũng như cấp ủy, chính quyền các cấp, các ngành luôn đặt niềm tin sâu sắc vào thanh niên, phát huy vai trò và tiềm năng to lớn của thanh niên để họ thực hiện sứ mệnh đi đầu trong cuộc đấu tranh xây dựng và bảo vệ đất nước. Để làm được được điều đó, bản thân tôi cũng như hàng triệu thanh niên Việt Nam yêu nước hiện nay, cần phần đấu thực hiện một số nội dung sau:

Trước hết, mỗi thanh niên Việt Nam cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mình  đối với sự nghiệp xây dựng và BVTQ Việt Nam XHCN trong tình hình mới. Đây là vấn đề quan trọng hàng đầu, luôn đòi hỏi mỗi thanh niên Việt Nam cần được giáo dục và tự học tập nhằm xây dựng lớp thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, yêu CNXH; có bản lĩnh chính trị, ý thức chấp hành pháp luật; đạo đức cách mạng và lối sống đẹp; có ước mơ, hoài bão, có tri thức, sức khỏe và kỹ năng xã hội.

Hai là, mỗi thanh niên cần phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ tham gia phát triển kinh tế – xã hội. Dân có giàu thì nước mới mạnh, vì vậy, xây dựng, phát triển kinh tế xã hội cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng để bảo vệ tổ quốc. Nhiệm vụ đó đòi hỏi sự tham gia của tất cả mọi người, đặc biệt là thanh niên. Để có thể phát huy sức trẻ của mình góp phần phát triển kinh tế xã hội, thanh niên chúng ta cần phải học tập, nâng cao trình độ và năng lực chuyên môn; mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin và khoa học công nghệ. Bên cạnh đó, thanh niên cũng cần rèn luyện sức khỏe, vì sức khỏe là một trong những vốn quý nhất của con người, có sức khỏe mới có thể xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Đặc biệt, thanh niên cần phát huy tinh thần xung kích trong các phong trào tình nguyện vì cộng đồng.

Giá trị hòa bình là một phạm trù khá rộng nhưng cũng gần gũi với tất cả mọi người, bởi lẽ nó hiện hữu trong chính cuộc sống của mỗi người. Do vậy, giống như Eleanor Roosevelt (Đệ nhất phu nhân Mỹ) từng phát biểu: “Nói về hòa bình là không đủ. Bạn phải tin vào nó. Và tin vào hòa bình là không đủ. Bạn phải hành động vì nó”, tôi tin rằng, trong lòng mỗi người, ai cũng có câu trả lời riêng cho mình về giá trị của hòa bình và trách nhiệm của mỗi người để trân trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị đó để giữ vững non sông gấm vóc, xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh.

<Hoàng Thảo>